قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى

4360

تاريخ الفي ( فارسى )

و به جاى او ناليقو « 1 » از اروق جغتاى كه مادرش دختر ركن الدين كرمانى بود ، پادشاه شد . و اروق‌دوآ به سبب پادشاهى ناليقو منكوب و مخذول شدند . در اثناى اين ، اورك « 2 » پسر باچقى « 3 » اغول بن بورى بن جغتاى بن ناليقو خروج كرد و گفت « با وجود فرزند دوآ ، ناليقو چگونه پادشاه باشد ؟ » و ناليقو غافل بر سر او رفته وى را ( به قتل رسانيد و در مقام برانداختن اروق دوآ شد . كپك پسر كهتر دوآ پناه به اورن بهادر برده و امانى او ) « 4 » بگرفت و چندان تضرع كرد كه اوزن بهادر را بر وى رحم آمده در مخالفت ناليقو با وى متفق شد . به وقت فرصت كپك و اوزن بر بالين ناليقو كه مست طافح بود رفته او را به قتل رسانيدند و پادشاهى الوس جغتاى بر كپك مقرّر شد . بعد از چند روز خبر رسيد كه توكمه « 5 » پسر گيوك و شهزاده چاپار ولد قايدو با سى هزار تومان چريك قصد كپك دارند . كپك نيز به استعداد تمام به جنگ ايشان رفته ، منهزم شد و على اغول با لشكرى كه در اوزگند « 6 » بود با امير اورق به مدد كپك آمد . كپك ديگر باره به اتفاق ايشان و شيخ تيمور نبيرهء مباركشاه بر عقب توكمه و چاپار رفتند . تا هر دو لشكر را در قياس اتفاق ملاقات افتاد توكمه منهزم شده ، به وقت گريختن دستگير شد و به حكم كپك به قتل رسيد . در اين وقت نوبت خانى به خيشنگ « 7 » [ 400 ب ] و بر تخت قاآنى متمكن شد . چاپار را تقويت كرده جاى پدر به وى داد . كپك نيز ايلچيان به درگاه فرستاده پيغام كرد كه « ناليقو جاى پدر ما را به زور گرفته بود . اكنون به دولت قاآن از دست وى انتزاع كرده به بندگى قاآن راسخ دم و ثابت‌قدم ، و تا زنده‌ام بندگى قاآن كوچ خواهم داد . » قاآن را سخن كپك خوش آمده سلطنت الوس جغتاى بر وى مقرّر شد و على اغول را كه به وقت ، خوب مدد كرده بود ، ايالت ملك ختن و حدود تركستان داد . و چون او روان شد كپك نهايت جلادت و مردانگى على اغول ملاحظه كرده جمعى را از عقب او فرستاد كه او را با نوكران هلاك كردند .

--> ( 1 ) . در حاشيهء « ق » از قول « وصّاف » : نالبغو بن قداقاى ؛ متن : بالنقو . تصحيح بر اساس متن جامع التواريخ و تاريخ اولجايتو . ( 2 ) . ش : ادرك . ( 3 ) . تاريخ اولجايتو : احنفى . ( 4 ) . از اضافات « ق » است . ( 5 ) . م : بوكا ؛ ش : بوكار ؛ ق : بوكما . تصحيح بر اساس متن جامع التواريخ . ( 6 ) . شهرى در ماورء النهر از نواحى فرغانه . ( 7 ) . متن : خويك . تصحيح بر اساس همان .